Claire Vaessen

In zijn boek Waarom is de burger boos? wijdt Maarten van Rossem enkele bladzijden aan de regelmatig terugkerende erupties van linkse en rechtse populisten in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. In Nederland passeren in chronologische volgorde vanaf de jaren zestig D66, Boer Koekoek, Janmaat, Fortuyn en Wilders de revue. Boer Koekoek heeft met zijn drie zetels alleen maar kunnen dromen van een succes als dat van Wilders. In zijn tijd stemden veel mensen nog gehoorzaam binnen de zuil waarin ze thuishoorden en veel vrouwen vroegen stemadvies aan hun echtgenoot. Wanneer ging het er eigenlijk democratischer aan toe: toen of nu?

Hoewel keer op keer blijkt dat de strategische stemmer achteraf toch niet krijgt wat hij verwacht, blijven mensen denken dat zulk stemgedrag iets oplevert; ook deze verkiezingen weer. Heeft strategisch stemmen eigenlijk wel iets met democratie te maken?

Misschien moeten we naar een nieuw systeem à la de songfestival-puntentoekenning: de hoogste punten voor je favoriete partijen en nul punten voor de partijen die je niet ziet zitten. De PVV had van mij zeker een nul gekregen of een ‘min vijf’ of zo; ik zou GroenLinks de meeste punten hebben gegeven en als tweede de PvdA hebben gekozen.

De afgelopen dagen kreeg ik van veel mensen felicitaties vanwege de zetelwinst van GroenLinks. Fijn dat de fractie in de Tweede Kamer groter is geworden en ik weet dat alle GroenLinks kamerleden zich, net als voorheen, het schompes zullen werken, maar over het geheel genomen zie ik de uitslag toch als een verlies voor Nederland.

Alleen als je de afgelopen tijd ziende blind, horende doof zou zijn geweest, afgesloten van kranten, internet en televisie zou de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen verbazing hebben moeten opwekken. Ik was daarom niet geschokt dat één op de zes Nederlanders PVV heeft gestemd. Maar natuurlijk is het feit zelf wel schokkend. Het zegt iets over de staat van ons land.

In de media hoorde ik de laatste paar weken dat Wilders ‘milder’ in zijn taalgebruik zou zijn geworden. Ik heb hem echter geen wezenlijke punten uit zijn verkiezingsprogramma horen terugnemen. En als je dat programma leest (en hoeveel van zijn kiezers hebben het eigenlijk gelezen?), dan slaat je de schrik om het hart.

Tijdens de verkiezingscampagne is Wilders onvoldoende aangesproken op dat programma. Hebben journalisten zich wellicht laten gijzelen, bang voor ‘links’ versleten te worden? Meer dan jammer is dat de belangrijkste onderwerpen van onze tijd zo weinig aan bod zijn gekomen. Het oplossen van milieuvraagstukken en vraagstukken van integratie in een multiculturele samenleving zijn onmisbaar voor een maatschappij waarin op de korte én langere termijn ‘vrijheid’ voor allen werkelijk betekenis moet krijgen.

Mensen uitsluiten, discrimineren, beledigen, vernederen en in een hoek drukken, maakt bang. En angst is een slechte raadgever. Het persbericht van het Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders (SMN) dat daags na de verkiezingen uitkwam, put hoop uit het feit dat de meerderheid níet op de PVV heeft gestemd. Dat is weliswaar “hoopvol”, maar betekent ook dat we meer dan ooit pal moeten staan voor dat “democratisch, tolerant en solidair Nederland”. We zullen nooit kunnen zeggen: “Wir haben es nicht gewußt”.